Tutuklamaya İtiraz Nedir?
Tutuklama, suç soruşturmasının ya da yargılamanın sağlıklı şekilde yürütülmesini sağlamak amacıyla, şüpheli ya da sanığın kaçmasını, delilleri karartmasını, şikayetçi, mağdur üzerinde baskı kurmasını, tanıkları etkilemesini engellemek amacıyla başvurulan geçici bir koruma tedbiridir.
Bir kişi hakkındaki suç şüphesi nedeniyle ifadesi alındıktan sonra Cumhuriyet Savcılığı tarafından hakkında tutuklama tedbiri uygulanması talebi ile Sulh Ceza Hakimliğine sevk edilebilir. Tutuklama talebi ile Sulh Ceza Hakimliğine gelen kişinin Sulh Ceza Hakimliğince sorgusu yapılır ve tutuklama şartları bulunup bulunmadığı değerlendirilir. Eğer ki Sulh Ceza Hakimliğince tutuklama koşullarının gerçekleştiğine kanaat getirilirse kişi hakkında tutuklama kararı verilir. Ayrıca kovuşturma aşamasında yani dava açıldıktan sonra da tutuksuz olan bir sanığın tutuklanmasına karar verilebilir. Bu tutuklama kararlarının doğru olup olmadığı, koşullarının oluşup oluşmadığının denetlenebilmesi için CMK 101. Maddesinin 5. Fıkrasına göre itiraz yolu bulunmaktadır. Ancak kişi itirazın sonuçlanması beklenilmeden tutuklama kararının infazı için ceza infaz kurumuna gönderilir.
Tutuklama Kararına Kimler İtiraz Edebilir?
İtiraz bir kanun yolu olup kanun yollarına ilişkin genel hükümler CMK 260. Madde ve devamında düzenlenmiştir.
Şüpheli veya sanığın itiraz hakkı
Tutuklu bulunan şüpheli veya sanık, tutuklu bulunduğu ceza infaz kurumu ve tutukevi müdürüne beyanda bulunmak suretiyle veya bu hususta bir dilekçe vererek tutuklama kararına itiraz edebilir.
Müdafiin itiraz hakkı
CMK 261. Maddesine göre Avukat, müdafiliğini veya vekilliğini üstlendiği kişilerin açık arzusuna aykırı olmamak koşuluyla kanun yollarına başvurabilir.
Yasal temsilci ve eşin başvuru hakkı
CMK 263. Maddesine göre şüpheli veya sanığın yasal temsilcisi ve eşi, şüpheli veya sanığa açık olan kanun yollarına süresi içinde kendiliklerinden başvurabilirler. Sanık istemese dahi bu kişiler itiraz edebilirler. Bu kişilere ayrıca karar tebliğ edilmez, tutuklama tarihinden itibaren itiraz süreleri başlar.
Tutuklamaya İtiraz Süresi Kaç Gündür?
01.06.2024 sonrası güncel süre
CMK 268. Maddesine göre tutuklamaya itiraz süresi itibaren iki haftadır.
Süre ne zaman başlar?
CMK 268. Maddesine göre tutuklamaya itiraz süresi kararın öğrenildiği andan itibaren başlar. Tutuklama kararı kişinin yüzüne karşı verilen bir karar olduğundan karar yüzüne okunduğu andan itibaren itiraz süresi başlar.
Sürenin kaçırılması halinde ne olur?
İtiraz süresi dolduğundan artık süresinde itiraz yapılmamış olur ancak CMK 104. Maddesinde “Soruşturma ve kovuşturma evrelerinin her aşamasında şüpheli veya sanık salıverilmesini isteyebilir.” denildiğinden şüpheli veya sanık tutuklamanın sonlandırılmasını her zaman ve birden fazla kez isteyebilir.
Tutuklamaya İtiraz Dilekçesi Nereye Verilir?
Kararı veren Hâkimlik veya Mahkemeye Başvuru
Tutuklamaya itiraz dilekçesi, tutuklama kararına veren Sulh Ceza Hakimliğine ya da kovuşturma aşamasında ise tutuklama kararını veren mahkemeye verilir.
İtirazı Kim İnceler
CMK 268 maddesine göre, tutuklama kararına itiraz edildiğinde itirazı öncelikle tutuklama kararını veren mahkeme ya da sulh ceza hakimliği inceler ve kararını düzeltebilir. Ancak kararında bir değişiklik olmazsa,
Tutuklama kararını veren Sulh Ceza Hakimliği ise itirazın incelenmesi için dosyayı Asliye Ceza Mahkemesine,
Tutuklama kararını veren Asliye Ceza Mahkemesi ise itirazın incelenmesi için dosyayı Ağır Ceza Mahkemesine,
Tutuklama kararını veren Ağır Ceza Mahkemesi ise itirazın incelenmesi için dosyayı diğer (bir sonraki numaralı ya da başka yoksa en yakın) Ağır Ceza Mahkemesine gönderir.
Dosyanın itirazı inceleyecek merciye gönderilmesi süreci
Tutuklama kararına itiraz edilen Sulh Ceza Hakimliği ya da Mahkeme itirazı öncelikle inceler, kararını değiştirmezse CMK 268/2 maddesine göre 3 gün içerisinde itirazı incelemeye yetkili mercie gönderir.
Tutuklamaya itiraz kaç günde sonuçlanır?
İtiraz dilekçesi tutuklama kararını veren makama verildiğinde bu makam tarafından kararda bir değişikliğe gidilmediği takdirde en geç 3 gün içerisinde itirazı inceleyecek mercie göndereceği düzenlenmişse de itirazı inceleyecek merciin itirazı ne kadar sürede inceleyeceğine ne kadar sürede karar vermesi gerektiğine dair açık bir düzenleme bulunamamaktadır.
Tutuklamaya İtiraz Dilekçesinde Hangi Gerekçeler Yazılmalıdır?
Öncelikle ifade etmek gerekir ki uygulamada tutuklama kararına yapılan itirazların büyük çoğunluğu kabul edilmemektedir. Bu nedenle de tutuklamaya itiraz dilekçesi üstün körü yazılacak ya da adliye çevresindeki dilekçecilere, arzuhalcilere yazdırılacak bir dilekçe değildir.
Tutuklamaya itiraz dilekçesinde, tutuklama kararındaki gerekçelerden hareketle ve somut olaya göre kişiye yöneltilen suçlamanın haksız olduğu, tutuklanan şüpheli ya da sanığın kaçma, delil karartma, tanıkları etkileme tehlikesinin bulunmadığına, adli kontrol tedbirlerinin yeterli olacağına dair değerlendirmeler yapılmalı, mümkünse somut deliller, evraklar itiraz dilekçesine eklenmelidir.
Adli Kontrol Talebi Tutuklamaya İtirazda Neden Önemlidir?
Adli kontrol tedbirleri CMK 109. Maddesinde tutuklama tedbirine alternatif tedbirler olarak düzenlenmiştir. CMK 100. Maddesinde yer alan “İşin önemi, verilmesi beklenen ceza veya güvenlik tedbiri ile ölçülü olmaması halinde, tutuklama kararı verilemez.” şeklindeki ifade ve CMK 101. Maddesinde yer alan “tutuklama kararında …Adli kontrol uygulamasının yetersiz kalacağını, gösteren deliller somut olgularla gerekçelendirilerek açıkça gösterilir.” şeklindeki ifadeler tutuklama kararı verilmeden önce adli kontrol hükümlerinin uygulanmasının yeterli olup olmadığının değerlendirilmesinin kanunen zorunlu olduğunu göstermektedir.
Şüpheli ya da sanık hakkında kaçma delilleri karartma, tanıkları etkileme şüphesi varsa bu tehlike adli kontrol tedbirleri ile bertaraf edilebilecekse artık tutuklama kararı verilmemesi gerekir. Tutuklamaya itiraz dilekçesi üzerine yapılan inceleme sonunda da kişi hakkında tutuklama kararının kaldırılıp adli kontrole hükmedilebilir. Bu nedenle adli kontrol hükümleri ile tutuklamadan beklenen faydanın neden ve nasıl sağlanacağının da somut şekilde izah edilmesi önem arzeder.
Tutuklamaya İtiraz Kabul Edilirse Ne Olur?
Tutuklamaya itiraz kabul edildiğinde, mahkeme tarafından ivedilikle cezaevine tahliye müzekkeresi yazılara tutuklu derhal cezaevinden tahliye edilir. Tahliye kararında adli kontrol hükümleri uygulanmak suretiyle tahliyesine karar verilmişse kişi hakkında adli kontrol hükümlerinin uygulanmasına başlanır.
Ancak bu tahliye kararına Cumhuriyet Savcılığının itiraz yetkisi bulunmaktadır.
Tutuklamaya İtiraz Reddedilirse Ne Yapılabilir?
Tutuklama kararına itiraz red edildiğinde CMK’ da red kararına karşılık bir kanun yolu öngörülmemiştir. Ancak tutuklama kararı ve tutuklamaya itirazın reddi kararlarına karşılık bir hak ihlali iddiası söz konusu ise Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yoluna gidilebilir.
Yeniden tahliye talebi
CMK 104. Maddesinde “Soruşturma ve kovuşturma evrelerinin her aşamasında şüpheli veya sanık salıverilmesini isteyebilir.” denilmiş olduğundan tutukluluk durumunun sonlandırılması için Mahkemeden her zaman talepte bulunulabilir. Bu taleplere karşılık Mahkeme tarafından verilen kararlar da itiraza tabidir.
Tutukluluk incelemesi
CMK 108. Maddesine göre Soruşturma evresinde şüphelinin en geç otuzar günlük süreler itibarıyla tutukluluk hâlinin devamının gerekip gerekmeyeceği hususunda, Cumhuriyet savcısının istemi üzerine sulh ceza hâkimi tarafından sadece şüpheli veya sadece müdafii dinlenilmek suretiyle inceleme yapılır ve karar verilir. Kovuşturma aşamasında ise duruşmalarda tutukluluk incelemesi yapılabileceği gibi 30 günlük süreler içerisinde dosya üzerinden re’ sen inceleme yapılır. Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki suçlar ile ilgili yargılamalarda ise 30 günde bir dosya üzerinden 90 günde bir şüpheli veya müdafii dinlenmek suretiyle yapılırken Anayasa Mahkemesi tarafından Terörle Mücadele Kanunundaki bu düzenleme iptal edilmiştir.
Yeni delil veya değişen koşulların sunulması
Yeni deliller ve değişen durumlar söz konusu olduğunda bu deliller mahkemeye sunulup Mahkemeden her zaman tahliye talep edilebilir.
Tutukluluğun Devamı Kararına İtiraz
Tutukluluğun devamına karar verildiğinde yukarıda açıkladığımız itiraz prosedürü yine aynen geçerli olup iki hafta içerisinde karara itiraz edilmesi gerekmektedir.
Yakını Tutuklanan Kişi Ne Yapmalı?
Yakını tutuklanan kişi öncelikle sakin kalarak, tutuklu şüphelinin ya da sanığın müdafiliğini yapacak, hukuki destek alabileceği bir avukat arayışına girmesi, bunu yaparken de özellikle sonuç garanti edenlerden uzak durması, kendi ihtiyaçlarına ve bütçesine göre en uygun olarak değerlendirdiği bir avukatın hukuki yardımını alarak hareket etmelidir.